LM358 Nedir? Çift Op-Amp: Pinout, Çalışma ve Kullanım
LM358, tek gövdede iki bağımsız işlemsel yükselteç (op-amp) barındıran, tek beslemeyle (3–32 V) çalışabilen düşük maliyetli bir entegredir. Girişi toprağa (0 V) kadar inebildiği için pille çalışan ve negatif besleme istemeyen devrelerde standart tercihtir. Sinyal yükseltme, filtreleme ve sensör arayüzlerinde kullanılır; çıkışı rail-to-rail değildir (V+'a kadar çıkamaz).
LM358, tek bir 8 bacaklı gövdede iki bağımsız işlemsel yükselteç (op-amp) barındıran, düşük maliyetli ve onlarca yıldır kullanılan bir entegredir. Onu bu kadar yaygın kılan iki özelliği vardır: tek besleme (single-supply) ile çalışır ve giriş işaret aralığı negatif besleme ucuna (toprak, 0 V) kadar iner. Bu sayede pille çalışan ve simetrik (±) besleme istemeyen devrelerde ekstra negatif kaynağa gerek kalmaz. İşlemsel yükseltecin genel çalışma mantığı için: op-amp (işlemsel yükselteç) nedir.
LM358 ne işe yarar?
LM358, zayıf bir analog işareti yükseltmek, filtrelemek veya tamponlamak (buffer) için kullanılır. İçindeki iki op-amp birbirinden bağımsız olduğu için aynı çipte iki ayrı yükselteç katı kurabilirsiniz. En sık görüldüğü yerler:
- Sensör çıkışını mikrodenetleyicinin ADC'sine uygun seviyeye getirme (sinyal koşullama)
- Evirici ve evirmeyen yükselteç katları
- Aktif filtreler (alçak/yüksek geçiren)
- Gerilim takipçisi / tampon (yüksek giriş empedansı)
- Basit gerilim karşılaştırma ve eşik algılama
LM358 pinout (DIP-8 / SOIC-8)
İki op-amp "A" ve "B" olarak adlandırılır; besleme pinleri (4 ve 8) ikisi için ortaktır.
| Pin | İşlev |
|---|---|
| 1 | ÇIKIŞ A (OUT1) |
| 2 | GİRİŞ A − (evirici giriş) |
| 3 | GİRİŞ A + (evirmeyen giriş) |
| 4 | V− / GND (negatif besleme veya toprak) |
| 5 | GİRİŞ B + (evirmeyen giriş) |
| 6 | GİRİŞ B − (evirici giriş) |
| 7 | ÇIKIŞ B (OUT2) |
| 8 | V+ / VCC (pozitif besleme) |
Temel elektriksel özellikler
| Parametre | Tipik değer |
|---|---|
| Op-amp sayısı | 2 (bağımsız) |
| Besleme gerilimi (tek) | 3 V – 32 V |
| Besleme gerilimi (çift) | ±1,5 V – ±16 V |
| Kazanç-bant genişliği (GBW) | ~1,1 MHz |
| Eğim hızı (slew rate) | ~0,3 V/µs |
| Besleme akımı | ~0,7 mA (toplam, tipik) |
| Giriş ortak-mod aralığı | V−'yi (toprağı) içerir |
| Çıkış salınımı | Toprağa yakın; V+'a kadar çıkamaz (rail-to-rail değil) |
Kesin değerler için her zaman kullandığınız üreticinin datasheet'ine bakın; yukarıdakiler yaygın tipik değerlerdir.
Paket ve sipariş kodları
LM358, sipariş kodunun sonundaki harfle belirtilen farklı paketlerde bulunur — çip aynıdır, yalnız gövde farklıdır:
- DIP-8 (delikli / through-hole): sonek genelde P veya N (ör. LM358P, LM358N) — breadboard ve delikli kart için.
- SOIC-8 (SMD): sonek genelde D (ör. LM358D, LM358DR) — yüzey montaj.
- TSSOP-8 / VSSOP-8: daha küçük SMD gövdeler (kompakt tasarımlar).
Sonek harfleri üreticiden üreticiye küçük farklar gösterebilir; sipariş öncesi datasheet'teki paket tablosunu doğrulayın. Aynı parça numarasının farklı sonekleri hakkında: MPN (üretici parça numarası) nedir.
Hangi üreticiler yapıyor?
LM358 tek bir markaya bağlı değildir; çok kaynaklı (second-source) bir standarttır. Başlıca üreticiler arasında Texas Instruments, STMicroelectronics, onsemi ve Diodes Incorporated bulunur. Bu, tedarik güvenliği açısından avantajdır: bir üreticide stok/fiyat sorunu olursa aynı işlevi başka üreticiden temin edebilirsiniz. Birden fazla kaynağın güncel fiyat ve stokunu tek ekranda görmek için LM358 aramasını kullanın.
Örnek devreler
1) Evirmeyen (non-inverting) yükselteç
En yaygın kullanım. Kazanç iki dirençle belirlenir:
Av = 1 + Rf / Rg
Giriş, evirmeyen girişe (+) verilir; Rg evirici giriş (−) ile toprak arasına, Rf ise evirici giriş ile çıkış arasına bağlanır. Örnek: Rf = 100 kΩ, Rg = 10 kΩ → kazanç = 1 + 100/10 = 11 kat. Kazancı anında hesaplamak için Op-Amp Kazanç Hesaplayıcı'yı kullanabilirsiniz.
2) Evirici (inverting) yükselteç
Giriş evirici girişe (−) verilir; kazanç Av = − Rf / Rin olur (çıkış ters fazlıdır). Tek beslemede giriş, referans için genelde bir gerilim bölücüyle V+/2'ye kaydırılır (bias).
3) Gerilim takipçisi (buffer)
Çıkış doğrudan evirici girişe bağlanır (kazanç = 1). Yüksek giriş empedansı, düşük çıkış empedansı verir; hassas bir kaynağı (ör. sensör) yükten yalıtmak için kullanılır.
4) Aktif alçak geçiren filtre
Bir R ve C ile birinci derece aktif filtre kurulur; kesim frekansı fc = 1 / (2πRC). Sensör işaretlerindeki gürültüyü süzmek için sık kullanılır.
LM358 ile benzer parçaların karşılaştırması
| Özellik | LM358 | LM324 | TL072 | MCP6002 |
|---|---|---|---|---|
| Op-amp sayısı | 2 | 4 | 2 | 2 |
| Besleme (tek) | 3–32 V | 3–32 V | ise uygun değil* | 1,8–6 V |
| Giriş toprağı görür mü? | Evet | Evet | Hayır | Evet (RRIO) |
| Çıkış rail-to-rail | Hayır | Hayır | Hayır | Evet |
| GBW | ~1,1 MHz | ~1,1 MHz | ~3 MHz | ~1 MHz |
| Eğim hızı | ~0,3 V/µs | ~0,3 V/µs | ~13 V/µs | ~0,6 V/µs |
| Öne çıkan | Ucuz, çok yönlü | 4 kanal | JFET, ses | Düşük gerilim, RRIO |
*TL072 tek beslemeyle çalışabilir ama girişi toprağa inmediği için LM358 gibi doğrudan single-supply ground-sensing uygulamalara uygun değildir.
Sınırlamalar ve sık yapılan hatalar
- Çıkışı V+'a kadar bekleme: çıkış toprağa yaklaşır ama pozitif beslemeye yaklaşık 1,5 V kala doyar. Tam salınım gerekiyorsa rail-to-rail bir op-amp (ör. MCP6002) seçin.
- Hi-fi ses için kullanmak: B-sınıfı çıkış katı sıfır geçişte crossover bozulması üretir; kaliteli ses için TL072 ya da NE5532 tercih edin.
- Yüksek frekans beklemek: ~0,3 V/µs eğim hızı ve ~1 MHz bant, hızlı işaretler için yetersizdir.
- Komparatör yerine kullanmak: karşılaştırma için özel bir komparatör (ör. LM393) daha hızlı ve doğrudur — bkz komparatör nedir.
- Tek beslemede bias'ı unutmak: AC işaretleri yükseltirken evirmeyen girişi bir referansa (genelde V+/2) kaydırmazsanız çıkış kırpılır.
LM358 muadilleri ve alternatifleri
- LM324: aynı ailenin dörtlü (4 op-amp) sürümü — daha çok kanal gerektiğinde.
- LM2904: LM358'in otomotiv (AEC-Q100) sınıfı karşılığı.
- TL072: JFET girişli, yüksek giriş empedanslı, ses ve yüksek empedanslı kaynaklar için daha iyi.
- MCP6002: rail-to-rail giriş/çıkış, düşük gerilim (1,8–6 V), düşük güç.
- LMV358: LM358'in düşük gerilimli, rail-to-rail sürümü.
Kataloğumuzda bul
LM358 ve muadillerinin birden fazla kaynaktan güncel fiyat/stok bilgisini karşılaştırmak için LM358 aramasını kullanın. Onlarca yıldır devrelerde karşımıza çıkan diğer klasik entegreler için: en çok kullanılan 8 entegre devre.